وبلاگ تخصصی حسابداری

متن زير خلاصهاي از سخنراني جناب آقاي دكتر علي ثقفي در اولين همايش سراسري دانشجويان حسابداري در دانشكده تربيت دبير دكتر شريعتي است كه با عنوان تحولات اخير حسابداري ايران، ارائه شده است
    
    
    
    مقدمه
    محيط تجاري بهشدت در حال تغيير است و موفقيت در دنياي تجاري بهعنوان چالش اصلي مديران قلمداد ميشود. افقهاي جديدي در عرصههاي تجارت پديدار شده و گرايشهاي جديدي در مديريت واحدهاي تجاري روي نشان داده است:
 پديد آمدن بازارهاي مشترك جهاني، توسعه فعاليت شركتها در همه كشورها و مطرح شدن مخاطرات نرخ ارز و برگشت سرمايه؛
     پديد آمدن جامعه اطلاعاتي، گسترش فناوري اطلاعات و ارتباطات و مشاركت بينالمللي در ايجاد و استفاده از اطلاعات؛
    توسعه بازارهاي مالي و سرمايه و تمركز بازار اوراق بهادار بر سرمايهگذاري در سهام شاخص.
    تحولات فناوري اطلاعات موجب افزايش قابليت بهرهبرداري از كامپيوتر و تسهيلات ارتباطي شده و اطلاعات بهعنوان يكي از منابع با ارزش سازمانها شناسايي شده است. موسساتي كه اطلاعات مناسب و مربوط در اختيار دارند و آنها را در اداره سازمانهاي خود بهكار ميبرند، از شانس موفقيت بيشتري برخوردارند.
    از طرف ديگر، گشودهشدن درهاي تجارت، آزادي سرمايه و ورود كشورهاي جديد به بازار محصولات صنعتي، افزايش رقابت در عرصه بازرگاني را موجب شده است. ارزان شدن اطلاعات و افزايش رقابت دو ويژگي مهم محيط تجاري كنوني جهان است.
    تحولات محيط كسب و كار، محيط حسابداري را نيز دگرگون ساخته است. مهمترين تحولات اخير حسابداري در ايران در دو عرصة آموزش و حرفه، بدين قرار است.
    تحولات در آموزش حسابداري در ايران
    آموزش حسابداري در سالهاي بعد از انقلاب اسلامي تحولات چشمگيري داشته است. در اين دوره آموزش حسابداري از نظر كيفي و كمي تغيير كرد گرچه شكل آموزش و فناوري آموزشي بدون تغيير باقي ماند. اين تغييرات دربرگيرنده برنامه درسي، دورههاي آموزشي، كتابهاي درسي و مجلات حسابداري است.
    برنامة درسي
    بعد از انقلاب اسلامي، بر اساس رهنمودهاي ستاد انقلاب فرهنگي، برنامههاي آموزشي دانشگاهي بازنگري شد. بر همين اساس و بههمت اساتيد صاحبنام رشته حسابداري و بهاتكاي تجارب گذشته و تحولات رشته حسابداي در اروپا و امريكا، برنامه درسي جامعي براي دورههاي كارشناسي، كارشناسي ارشد، و دكتري تدوين شد. در برنامه درسي جديد تاكيد بيشتري بر موضوعات زير نسبت به گذشته، ديده ميشد:
 تئوري حسابداري،
     حسابداري مديريت،
     حسابداري دولتي،
     رياضيات پايه،
     سيستمهاي اطلاعات حسابداري.
    دورههاي آموزشي
    بعد از انقلاب اسلامي تحولات اساسي زير در دورههاي آموزشي پديد آمد و عرصه رشته حسابداري را با گسترش چشمگيري روبرو ساخت:
    راهاندازي دوره كارشناسي حسابداري در اكثر دانشگاههاي دولتي،
     راهاندازي دوره كارشناسي ارشد در دانشگاههاي:
    3 تهران،
    3 علامه طباطبايي،
    3 شهيد بهشتي،
    3 تربيت مدرس،
    3 شهيد چمران اهواز،
    3 الزهرا،
    3 علوم و فنون،
    3 دانشكده وزارت امور اقتصادي و دارايي.
    پيشبيني ميشود دوره كارشناسي ارشد بهزودي در دانشگاههاي زير نيز راهاندازي شود:
    3 اصفهان،
    3 بينالمللي امام خميني(قزوين)،
    3 فردوسي(مشهد).
     شكلگيري دانشگاه آزاد در سطح گسترده در تمام رشتهها،
   گسترش دانشگاه پيام نور،
   شكلگيري دانشگاههاي غيرانتفاعي،
     شكلگيري دانشكدههاي تربيت دبير و فني حرفهاي،
     راهاندازي دوره دكتري و نيز دانشوري حسابداري در:
    3 دانشگاه تهران،
    3 دانشگاه تربيت مدرس،
    3 دانشگاه علامه طباطبايي.
    برگزاري سمينارهاي سراسري حسابداري.
    كتابهاي درسي
    قبل از انقلاب كتابهاي درسي حسابداري با محدوديت جدي روبرو بود. دانشكده حسابداري شركت نفت و موسسه عالي حسابداري تقريباً تنها مراجع تاليف كتابهاي حسابداري بهشمار ميرفتند و تعداد كتابهاي دانشگاهي حسابداري انگشتشمار بود. پس از انقلاب مراكز مهم انتشاراتي بهشرح زير تاسيس شد:
   انتشارات سازمان حسابرسي،
    سازمان مطالعه و تدوين كتابهاي درسي،
    انتشارات دانشگاههاي تهران، علامه طباطبائي، الزهرا(س)، آزاد و پيام نور.
    مجلات حسابداري
    نشريات دورهاي حسابداري قبل از انقلاب محدود به مجله حسابدار بود كه آن هم پيوسته منتشر نميشد. بعد از انقلاب نشريات زير با تيراژ درخور توجه منتشر ميشود:
     بررسيهاي حسابداري (دانشگاه تهران)،
  حسابدار (انجمن حسابداران خبره ايران)،
 حسابرس (سازمان حسابرسي)،
    ماليات (دانشكده وزارت امور اقتصادي و دارايي)،
    حسابداري برق (وزارت نيرو).
    نيازهاي جديد
    تحولات دهة اخير در محيط كسب و كار و پيشرفتهاي شگرف در فناوري اطلاعات، ضرورت بهبود دورههاي آموزشي را افزايش داده است. ضرورت يادشده الزام ميكند مطالب زير در دوره كارشناسي پوشش داده شود:
     نقش حسابداري و حرفه حسابداري در جامعه،
    تجزيه و تحليل اطلاعات حسابداري،
    چگونگي استفاده اطلاعات حسابداري در تصميمگيري،
     تحليل ريسك و كنترل آن،
    استانداردهاي حسابداري و حسابرسي و چگونگي اجراي آنها،
    استفاده فناوري در تجارت و تصميمگيري،
   ماليات.
    از طرف ديگر دانش و مهارت مورد نياز حسابداران در پاسخ به الزامات محيط كسب و كار، ايجاب ميكند دروس زير در دوره كارشناسي گنجانده شود:
    گزارش نويسي،
     كار گروهي،
   تجزيه و تحليل ريسك،
    مشتري مداري،
     بنگاهداري،
    زبان،
    صفحه گسترده،
   برنامه نرمافزاري ورد (Word)،
   ويندوز،
   وب سايت،
   نرمافزار ديتا بيس (Data Base)،
   سيستمهاي اطلاعاتي،
     تجارت الكترونيك،
    قانون ماليات،
    حسابداري براي واحدهاي غيرانتفاعي،
    تجزيه و تحليل صورتهاي مالي،
   سيستمهاي اطلاعات حسابداري،
     مديريت مالي پيشرفته،
    حسابداري بينالملل.
    تحولات در حرفه حسابداري در ايران
    حرفه حسابداري نيز در دوره اخير با تحولات بيسابقهاي روبرو بوده است. در دوران اخير چند مركز مهم حرفهاي تشكيل گرديد و هر يك بهتبع اساسنامه خود اقداماتي را پيگرفت كه حرفه حسابداري را شكل رسمي بخشيد و نقش حرفه را در جامعه ارتقا داد. اين مراكز و اقدامات مهم آنها بهشرح زير است:
    تشكيل سازمان حسابرسي
     مركز تحقيقات تخصصي حسابداري و حسابرسي،
    ترجمه استانداردهاي حسابداري و حسابرسي،
    ترجمه كتابهاي درسي،
 ازجمه كتابهاي ارزشمند غيردرسي،
    تدوين مباني نظري گزارشگري مالي،
     تدوين آيينرفتار حرفهاي،
    تدوين استانداردهاي حسابداري،
   تدوين استانداردهاي حسابرسي،
    انتشار مجله حسابرس.
    تشكيل انجمن حسابداران خبره ايران
     انتشار مجله حسابدار،
     برگزاري سمينارها،
   مجمعي براي همفكري حسابداران شاغل در حرفه.
    تشكيل جامعه حسابداران رسمي ايران
     تدوين و تصويب قانون،
     تدوين و تصويب آييننامههاي قانون،
     تعيين صلاحيت حسابداران رسمي،
    عضوگيري، انتخابات و تشكيل جامعه،
     تشكيل كارگروههاي تخصصي (استاندارد، فني، كنترل كيفيت، آموزش، آيين رفتار حرفهاي)،
    كنترل كيفيت بر كار حسابداران رسمي،
     تشكيل هيئت عالي نظارت،
     برگزاري آزمون.
    تحولات در آموزش حسابداري خارج از كشور
    همزمان با تحولاتي كه در آموزش حسابداري در ايران رخ داد، آموزش حسابداري در خارج از ايران نيز با تحولات زيادي همراه بوده است. اهم اين تحولات به شرح زير است:
    برنامهريزي آموزشي
    بهخاطر رقابتي شدن محيط، برنامهريزي آموزشي شكل غيرمتمركز به خود گرفته است و هر دانشگاه و دانشكده فعاليتهاي آموزشي خود را خود برنامهريزي ميكند و توانايي هر دانشگاه يا دانشكده در پاسخگويي به نيازهاي بازار ضامن موفقيت آن است. در سالهاي اخير دروس زير در برنامه درسي اكثر دانشكدههاي حسابداري گنجانده شده است:
    آشنايي با نرمافزارهاي مختلف،
   حل تمرينات با كامپيوتر،
    تأكيد بر تئوري حسابداري.
    دورههاي آموزشي
    دورههاي آموزشي حسابداري در خارج جهتگيري خود را تغيير داده و در زمينههاي زير گرايشهاي جديدي از خود نشان داده است:
    گرايش دانشجويان به دريافت درجه تخصصي حرفهاي،
     كاهش دانشجويان رشته حسابداري در تمامي سطوح،
     گرايش دانشجويان به دريافت درجه كارشناسي ارشد در رشتههاي غيرحسابداري:
    3 امور مالي،
    3 مديريت بازرگاني،
    3 اقتصاد،
    3 فناوري اطلاعات.
    برگزاري دورههاي خاص براي مديران اجرايي،
    تشكيل دانشكده حسابداري (School of Accountancy) در بسياري از دانشگاهها،
    دوره آموزشي پيوسته تا كارشناسي ارشد،
    بورسيه كردن تقريباً تمام دانشجويان در سطح دكتري حسابداري.
    كتابهاي درسي
    انتشار كتابهاي درسي در خارج در انحصار مراكز خاصي نيست و بنگاههاي انتشاراتي كه بهصورت واحدهاي تجاري به كسب و كار مشغول هستند، بر اساس نياز جامعه به انتشار كتابهاي درسي مبادرت ميكنند. گرايش جامعه حسابداري به مطالب جديد موجب نشر كتابهاي جديد شده است.
    مجلات حسابداري
    انتشار مجلات حسابداري از ديرباز مطرح بوده است و مراكز مهم حسابداري براي بسط نظريههاي صاحبنظران به انتشار نشريات دورهاي حسابداري مبادرت كردهاند. تاريخ اين نشريات نشان ميدهد كه نقش آنها در رقم زدن تحولات رشته حسابداري اساسي بوده است: 
     Accounting Review،
     Accounting Horizon،
     Journal Of Accountancy،
     Accounting Literature Review،
     Accounting Education،
     CPA Journal،
     Management Accounting،
     Journal of Accounting Research.
    تحولات در حرفه حسابداري خارج از كشور
    توسعه چشمگير بازار پول و سرمايه در كشورهاي پيشرفته، آزادي كسب و كار از يكطرف و اهميت مقررات تنظيم بازار از طرف ديگر، توسعه سريع فناوري اطلاعات و فراهم آمدن امكان دسترسي سريع و آسان به اطلاعات مالي و اقتصادي بنگاههاي اقتصادي، افزايش اهميت توليد اطلاعات حسابداري و اتكاي تصميمگيرندگان به اظهارنظر حسابداران، حرفه حسابداري را در خارج بشدت متحول ساخته است. مهمترين مشخصههاي تحولات اخير به شرح زير است:
     قوت گرفتن جوامع حرفهاي بينالمللي،
     پذيرش استانداردهاي بينالمللي توسط بسياري از كشورها،
     حاكميت نسبتاً كامل مراجع حرفهاي بر استانداردگذاري،
     تغييرات در تعداد قابل توجهي از استانداردهاي حسابداري،
     توجه كامل به اثرات اقتصادي استانداردهاي حسابداري:
    4 Lease
    4 R & D
    4 ITC
     سياسي شدن فرايند تدوين استانداردها:
    3 تسعير ارز،
    3 قيمتهاي انتقالي،
    3 ارزشگذاري اوراق بهادارـ سهام
    3 جهتگيري آينده
    بحرانهاي اخير اقتصادي در امريكا و اروپا كه اخيراً به كشوهاي ديگر نظير ژاپن نيز سرايت كرده است و از آن با نام رسوائيهاي كسب و كار نام برده ميشود، موجب بروز ترديدهاي جدي در نقش حسابداري در سلامت اقتصادي جامعه شده و مراجع حرفهاي را با فشارهاي جدي براي پاسخگويي به انتقادات مطرح شده روبرو ساخته است. پيشبيني ميشود حرفه حسابداري مقررات سختگيرانهتري را بپذيرد و رفتار حرفهاي مورد تجديدنظر قرار گيرد. برماست كه تحولات جهاني را بهمنظور تبيين و تعديل راهبردهاي حرفه زيرنظر داشته باشيم.